Waarom we niet meer warmlopen voor Nike

39x bekeken

Bijna 2 miljoen Nederlanders rennen wekelijks een rondje door bos of park. Als er één sportmerk is dat hardlopers heeft gestimuleerd dan is het Nike. In deze Goedgekeurd-Afgekeurd leggen we uit hoe dat komt en waarom we al een poosje niet meer warmlopen voor een aandeel van het gevleugelde Amerikaanse sportmerk.

In de eerste coronamaanden was het naast wandelen één van de weinige activiteiten die we nog mochten doen. Terwijl sportscholen op slot waren, bleven onze straten, parken en natuurgebieden gewoon open voor individuele lopers. En dat zijn er best veel. Volgens de overheid rent ongeveer 1 op de 9 Nederlanders wekelijks een rondje (zie afbeelding). Daarmee is het na fitness de populairste sport.

Top 10 meest beoefende sporten in Nederland

Just do it

Je hardloopschoenen aantrekken en de voordeur uitrennen lijkt doodnormaal maar dat was het vroeger niet. In de jaren ’60 riskeerde je in de VS zelfs een verkeersboete als je op de openbare weg een rondje liep. Bill Bowerman, een Amerikaanse atletiekdocent aan de Hogeschool van Oregon, zag juist de maatschappelijke voordelen en startte een campagne voor jogging op straat. Mede door zijn inspanningen (en zijn boekje over jogging) werd joggen de grote rage van de jaren ’70.

foto: Fabio Sola Penna/Flickr

Ook in de ontstaansgeschiedenis van Nike speelt Bowerman een belangrijke rol. Phil Knight, een voormalig lid uit Bowermans hardloopteam, had tijdens een reis door Japan de directie van Onitsuka Tiger overtuigd dat hij voor hen de Amerikaanse markt kon veroveren. Terug in Oregon vraagt Knight Bowerman of hij hem wil helpen met de verkoop van Tiger-hardloopschoenen (tegenwoordig bekend als Asics Tiger). Bowerman zegt ja en de kofferbak van Knight's auto fungeert enkele maanden als verkooppunt.

Een paar jaar en heel wat schoenen later ontstond er onenigheid met de Japanners over een populair schoenontwerp. Het duo Phil & Bill besloot zelf schoenen te gaan maken en die onder de naam Nike op de markt te brengen. De schoenen hadden alleen nog een logo nodig. Daarvoor benaderde Knight Carolyn Davidson, een grafische student aan de universiteit van Portland. Voor 35 dollar ontwierp zij de swoosh, geïnspireerd op de vleugels van de Griekse godin Nike.

Hoge bomen

Nike groeide onder de leiding van Phil Knight uit tot een miljardenbedrijf. En hoge bomen vangen veel wind. In de jaren ‘90 haalde het bedrijf regelmatig het nieuws met berichten over misstanden bij het produceren van Nike-schoenen. En dat was geen toeval. Gelijkwaardige schoenen maken als Adidas en Puma, tegen de laagste arbeidskosten was namelijk de strategie van Knight. In 1980 sloot Nike zijn eigen fabriek in de VS en koos het voor outsourcing. Producten werden niet meer in eigen fabrieken gemaakt, maar door fabrieken in Aziatische landen als China, Maleisië, Thailand, Taiwan, Vietnam en Indonesië.

foto: Philip Ackerman /Pexels

Met name uit Indonesië kwamen in de jaren '90 veel berichten over misstanden. De verhalen over kinderarbeid, uitbuiting en geweld tegen vrouwen werden via internet wereldwijd gedeeld en het merkimago van Nike liep een flinke deuk op. De talrijke demonstraties en acties hadden effect. In 1998 deed Phil Knight een belofte: Nike zou een einde maken aan kinderarbeid en de omstandigheden in fabrieken gingen radicaal verbeteren.

Ons eerste onderzoek in 2006

Acht jaar na de belofte van Knight onderzochten onze duurzaamheidsonderzoekers Nike. In het duurzaamheidsverslag over 2004 zagen ze de gegevens van alle ruim 700 fabrieken waar Nike mee samenwerkt, een openheid die in de sportkledingsector nog ongebruikelijk was. Jaarlijkse interne audits bij een kwart van de leveranciers en externe audits door de Fair Labour Association bij 5% van de leveranciers waren voor ons een teken dat Nike zijn verantwoordelijkheid nam. We besloten het aandeel goed te keuren.

Was ons ‘duurzaamheidsstempel’ een garantie voor leefbare lonen en gezonde werkomstandigheden bij de leveranciers van Nike? Nee, dat zeker niet. Net als voor kledingproducenten Adidas en H&M hanteren we voor kledingbedrijven een langetermijndoel: we verwachten dat ze uiterlijk in 2030 alles hebben gedaan om een leefbaar loon voor werknemers in de productieketen mogelijk te maken.

Vakbondsvrijheid hoog op agenda

Het recht van werknemers om zich te verenigen en collectief te onderhandelen over arbeidsvoorwaarden is een fundamenteel mensenrecht. Wij tillen zwaar aan dat recht. Best wel logisch als je 60 jaar geleden door een vakbond bent opgericht. De vrijheid om je als groep te organiseren (met of zonder vakbond) is niet alleen belangrijk bij onderhandelingen over loon maar ook in de strijd voor betere arbeidsomstandigheden. Als groep sta je sterker.

Bij Nike hadden we moeite met het tweesporenbeleid op het punt vakbondsvrijheid. Nike verwacht van fabrieken die Nike-producten maken dat ze hun werknemers het recht geven om zich aan te sluiten bij een vakbond. Maar voor de eigen medewerkers, bijvoorbeeld het personeel in Nike-distributiecentra, ontbreekt beleid waarin dit recht staat omschreven.

Contact met Nike

We hebben het bedrijf meerdere malen aangesproken op het ontbreken van beleid op het gebied van vakbondsvrijheid. Met name voor het personeel in Nike-distributiecentra en Nike stores in China, Zuid-Korea en de VS zagen wij het ontbreken van dit beleid als een risico. In deze landen bestaan namelijk geen wetten die vakbondsvrijheid beschermen.

Helaas vond er geen verandering plaats. Daarom hebben we het hoofdkantoor aan het einde van 2018 laten weten dat het aandeel Nike niet langer deel uitmaakt van onze goedgekeurde lijst met duurzame aandelen. In het mede door ASN Bank opgerichte Platform Living Wage Financials blijft Nike één van de 23 kledingbedrijven waar jaarlijks een assessment wordt gedaan om te zien welke stappen richting een leefbaar loon in de kledingsector zijn gezet.

Just don't do it

Op social media is Nike één van de weinige grote merken die zich durft uit te spreken als het om maatschappelijke kwesties in de VS gaat. Dat deed het merk in 2016 toen de american-football-speler Colin Kaepernick voor het leven (!) werd geschorst nadat hij geknield had bij het volkslied. En dat deed het door na de dood van George Floyd  stelling te nemen tegen racisme. Ook al maakt Nike geen deel meer uit van ons beleggingsuniversum, toch hebben we waardering voor de manier waarop Nike zich uitspreekt voor een fundamenteel mensenrecht (we zijn allemaal gelijk).

 En nu is het tijd om een rondje te rennen.

    Nike
    opgericht in 1964
    aantal medewerkers: 73.000 (2018)
    CEO: John Donahoe (sinds 2020)
    beursnotering New York
    totale omzet: € 31 miljard
    NL: 10 Nike stores en 1 Europees hoofdkantoor
    status: afgekeurd (eind 2018)

      Goedgekeurd/Afgekeurd

      In deze rubriek staan we stil bij bedrijven die zijn goed- of afgekeurd. Bedrijven die zijn goedgekeurd krijgen een plekje in het ASN Beleggingsuniversum, een lijst met meer dan 300 bedrijven.

      Beheerders van ASN aandelenfondsen kunnen vervolgens beslissen om aandelen van het bedrijf te kopen, met andere woorden: het aandeel op te nemen in de portefeuille van een fonds. Als na onderzoek blijkt dat een bedrijf toch niet voldoet aan onze duurzame criteria dan wordt het bedrijf afgekeurd en uit het ASN Beleggingsuniversum verwijderd. Vervolgens zal de fondsbeheerder de aandelen verkopen.

      Goedkeuren en afkeuren wordt gedaan door ASN Beleggingsfondsen op basis van onderzoek van de duurzame onderzoekers van ASN Bank. In dat onderzoek beoordelen zij het beleid en gedrag van nationale en internationale beursgenoteerde bedrijven op het vlak van mensenrechten, klimaat en biodiversiteit.

      Lees hier meer over de beleggingsfondsen van ASN Bank

      Dit artikel is gepubliceerd op 15 juni 2020.

      Delen op:

      Dit vind je misschien ook interessant