Soja, hoe duurzaam is het eigenlijk?

4493x bekeken
Niet lang geleden voelde soja als een verantwoorde, duurzame keuze. Geen vlees eten, maar vleesvervangers van soja. Geen koemelk, maar een cappuccino met sojamelk. Maar de sojaboon ligt onder vuur. Hoe duuzaam is de soja eigenlijk?

Waarom we soja telen en consumeren

Soja als vleesvervanger

Vleesvervangers zijn vaak van soja gemaakt. Maar slechts 6% van de verbouwde soja zit in producten zoals tofu, tempeh of bijvoorbeeld sojamelk. Deze soja wordt verbouwd in Amerika of Europa.

Soja als veevoer

Soja is niet alleen voor vegetariërs, het zit ook in veevoer. Een Nederlandse melkkoe krijgt dagelijks zo’n 5 kilo aan krachtvoer binnen. 15% van datkrachtvoer bestaat uit soja. Daardoor zit meer dan 90% van de soja die we eten ‘verborgen’ in vlees, eieren en zuivel. Voor 100 gram kaas is bijvoorbeeld 25 gram soja nodig, voor een hamburger van 100 gram zo’n 46 gram. Doordat we steeds meer vlees eten, is de sojaproductie de afgelopen 50 jaar vertienvoudigd.

sojabonen aan een plant

    Hoe komen we aan de soja?

    overzicht van de wereldwijde sojateelt

    Sojateelt neemt wereldwijd meer dan 100 miljoen hectare land in beslag, een gebied zo groot als Frankrijk, Duitsland, België en Nederland bij elkaar. Het grootste deel van de sojateelt vindt plaats in de Cerrado in Brazilië, een gebied met waardevolle bossen en savannes.

    Door soja-expansie staat dit gebied onder druk. Maar ook het Amazone-regenwoud wordt bedreigd. Voor de bouw van de plantages worden veel bossen gekapt, alleen al in de Amazone zo’n 600.000 hectare per jaar. Zo zorgt de sojateelt voor allerlei problemen: ontbossing, uitputting van de bodem en vervuiling van het water door bestrijdingsmiddelen en kunstmest.

    Sojaproductie en de lokale bevolking

    Sojaproductie is belangrijk voor de economie van een aantal Zuid-Amerikaanse landen, maar de grootschalige productie heeft veel negatieve effecten voor kleine boeren en de plaatselijke bevolking. Grote sojabedrijven kopen de grond van kleine boeren op. Daardoor verdwijnen lokale kleinschalige voedselproductie en werkgelegenheid. Voor de mensen die werken in de sojateelt spelen problemen als slechte arbeidsomstandigheden en onderbetaling.

    Wat is de milieu-impact van sojateelt?

    het omzetten van natuurlijke begroeiing in sojalandboud zorgt voor 10% van de wereldwijde co2 uitstoot

    Uitstoot van broeikasgassen

    Door bos en andere natuurlijke begroeiing om te zetten in landbouwgrond, komen veel broeikasgassen vrij. Dat komt omdat bos veel meer biomassa bevat dan landbouwgrond; bomen nemen veel meer CO2 op dan sojaplanten. Als de grond wordt omgewoeld, komt plantaardig materiaal in de bodem in aanraking met zuurstof. Daardoor gaat het rotten, waarbij CO2 vrijkomt. Wereldwijd zorgt dit proces voor zo’n 10 % van alle broeikasgassen die wij mensen uitstoten.

    Bestrijdingsmiddelen vervuilen de bodem het het water

    In de sojateelt worden steeds meer bestrijdingsmiddelen gebruikt. Er wordt meer soja verbouwd en het onkruid wordt steeds meer resistent voor de bestrijdingsmiddelen. Daarnaast ontstaan er nieuwe schimmelziektes.

    Bestrijdingsmiddelen vervuilen de bodem en het (drink)water. Voor de besproeiing van de enorm grote soja-akkers worden vaak vliegtuigen ingezet. Daardoor komen bestrijdingsmiddelen ook buiten de akkers terecht en wordt de plaatselijke bevolking blootgesteld aan het gif.

    Is er ook verantwoorde soja?

    In de Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja (RTRS) zijn criteria ontwikkeld voor meer duurzame soja. Er zijn afspraken gemaakt voor arbeidsomstandigheden, teeltmethode en landgebruik dat niet ten koste gaat van natuurgebieden. Voorop staat: behoud van waardevolle natuur en het respecteren van mensenrechten.

    De sojacoalitie werkt aan rechtvaardige en milieuvriendelijke sojateelt

    In de Nederlandse Sojacoalitie werken 7 organisaties samen: Both ENDS, IUCN NL, Milieudefensie, Natuur & Milieu, Solidaridad, Wetlands International en het Wereld Natuur Fonds. De coalitie werkt samen met wetenschappers, bedrijven en maatschappelijke organisaties in landen die soja produceren, verwerken en consumeren. Ze zoeken naar manieren om de sojateelt rechtvaardiger en minder milieubelastend te maken. De Nederlandse sojacoalitie richt zich op vervanging van importsoja in veevoer, vermindering van sojaconsumptie en verduurzaming van soja­productie. De Sojacoalitie bestaat sinds 2004.

    Soy Scorecard onderzoekt verduurzaming door bedrijven

    In de Soy Scorecard onderzoekt het Wereld Natuur Fonds hoe bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen voor de verduurzaming van hun ketens. De Soja Scorecard van WNF bevat een ranglijst van 133 bedrijven uit 9 Europese landen die veel soja gebruiken.

    Nederland is na China de grootste soja-importeur ter wereld en speelt daardoor een belangrijke rol bij de verduurzaming van de teelt. Zuivelproducent FrieslandCampina, supermarktketens Albert Heijn, Jumbo en inkooporganisatie Superunie (onder meer Plus en Spar) behoren tot de koplopers.

    Certificaten voor verantwoorde soja

    De Nederlandse zuivelketen is de eerste sector ter wereld die haar volledige sojagebruik afdekt met certificaten voor verantwoorde soja. Deze verandering kwam tot stand in overleg met het Wereld Natuur Fonds, Solidaridad en Natuur & Milieu. Zij geven aan dat verantwoorde soja voldoet aan de criteria van de RTRS.

    FEFAC-richtlijnen

    De FEFAC, Europese koepelorganisatie voor diervoederproducenten, heeft richtlijnen opgesteld waar duurzaam geproduceerde soja minimaal aan moet voldoen:

    • naleving van de (lokale) wetgeving;
    • verantwoorde omgang met het milieu;
    • goede landbouwpraktijken;
    • bescherming van sociale relaties;
    • het eerbiedigen van landrechten;
    • verantwoorde arbeidsomstandigheden.

      In de praktijk betekent dit dat de soja niet afkomstig mag zijn van illegaal ontbost gebied en geteeld moet worden onder verantwoorde arbeids- en milieuomstandigheden.

      Zijn er keurmerken?

      • Fair Trade IBD: Dit keurmerk kun je tegenkomen op sojadrank. Het is een internationaal keurmerk dat biologische landbouw en goede werkomstandigheden voor boeren garandeert. Ook stimuleert het eerlijke prijs voor de boeren. Het keurmerk vereist een plan van continue verbetering op milieu en sociaal gebied.

      • Keurmerkenwijzer: Voor een betere keuze in de winkel kun je op de Keurmerkenwijzer letten. Sojaproducten met een goed keurmerk zijn duurzaam geteeld. Producten die aan deze eisen voldoen zijn bijvoorbeeld Alpro, Provamel, Vbites en Puur & Eerlijk van Albert Heijn.

      • Groene blaadje: Je kunt ook letten op het logo voor biologische landbouw: het groene blaadje. Biologisch geteelde soja is niet genetisch gemodificeerd. Ook worden geen synthetische bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt. Maar let op: biologisch stelt geen eisen aan ontbossing en arbeidsomstandigheden.

      keurmerken voor duurzame soja

      Waar staat ASN Bank in de ‘sojadiscussie’?

      ASN Bank is een van de initiatiefnemers van de werkgroep van financiële instellingen voor het onderwerp biodiversiteit. De internationale afdeling binnen deze werkgroep - geleid door ASN Bank expert duurzaamheid Roel Nozeman - focust op ontbossing. Uit het CDP-rapport (Carbon Disclosure Project, 2017) blijkt dat de vooruitgang door grote bedrijven op het onderwerp ontbossing heel minimaal is. CDP vroeg 1100 van de grootste bedrijven hoe zij ontbossing proberen te stoppen. Van de bedrijven die reageerden (272) geeft 72% aan dat zij zich inzetten voor ontbossing. Maar slechts 13% van hen heeft hiervoor een lange termijn, tijdsgebonden nulontbossingscommitment.

      De herkomst van soja in producten is voor slechts 12% te traceren. In deze keten is wereldwijd te weinig transparantie in hoeverre de soja verantwoordelijk is voor ontbossing en impact op lokale bevolking.

      ASN Bank en de ASN beleggingsfondsen beleggen niet direct in sojaproducenten, maar er is wel indirecte betrokkenheid - bijvoorbeeld via grote bedrijven als Unilever. Het expertisecentrum duurzaamheid van ASN Bank gebruikt onder andere de Script-tool van Global Canopy om ontbossings­risico’s in de beleggingsportefeuille te vinden.

      Dit artikel verscheen eerder in de GoedGeld van december 2019.

      Delen op:

      Dit vind je misschien ook interessant