Duurzame keuze of milieuvervuiler: de sojaboon terecht onder vuur?

23x bekeken
Soja lijkt een logische en bewuste keuze voor iedereen die (wat vaker) plantaardig wil eten. Dit groene boontje is voedzaam, zit boordevol eiwitten en is nog lekker ook, maar is het wel een duurzame keuze? De sojaboon ligt namelijk onder vuur door ontbossing en gebrek aan transparantie in de keten.

Soja als vlees- en zuivelvervanger

Al duizenden jaren maakt soja onderdeel uit van het dagelijkse dieet in Aziatische landen. Onder andere tempeh, tofu en miso staan daar op het menu. Pas sinds de jaren ’60 eten we in het Westen ook soja. Toen was het best een beetje exotisch, maar tegenwoordig vind je in elke supermarkt een ruim aanbod aan sojadranken, -yoghurt en soja als basis voor vleesvervangers. Een plantaardig alternatief voor dierlijke producten, gemaakt van bonen uit vooral Noord-Amerika, Europa of zelfs Nederland. Hoe kan dat nou onder vuur liggen?

Directe en indirecte sojaconsumptie

overzicht van de wereldwijde sojateelt

In de afgelopen vijftig jaar vertienvoudigde de sojaproductie. Van slechts 12% kunnen we traceren waar het vandaan komt en maar 6% van de wereldwijd verbouwde soja consumeren we direct. Bijvoorbeeld in de vorm van sojamelk of een vega-burger. Op de website van deze producten is meestal te achterhalen waar de bonen vandaan komen; met name uit Noord-Amerika en Europa. En daar ligt het probleem niet.

Het probleem is dat soja niet alleen gebruikt wordt voor directe consumptie, maar vooral voor veevoer. Door het eten van vlees, zuivel of eieren krijgen we indirect soja binnen. Deze indirecte consumptie is zo’n 90% van wat we aan soja eten en waarvan we niet weten waar het vandaan komt. Door het eten van een hamburger of stuk kaas kun je dan zo maar bijdragen aan ontbossing, milieuvervuiling en sociale ongelijkheid.

De verwoestende effecten van de sojateelt

Op dit moment neemt de wereldwijde teelt meer dan 1 miljoen km2 in beslag. Dat is een gebied net zo groot als Frankrijk, Duitsland, België en Nederland bij elkaar. De soja die we in Nederland gebruiken voor niet direct menselijke consumptie komt vooral uit Zuid-Amerika en zorgt voor allerlei problemen. Vooral in Brazilië, waar bossen en savannes plaats moeten maken voor de productie van soja. In het Amazone-regenwoud wordt 6.000 km2 per jaar gekapt. Ter vergelijking, 1 km2 is 200 voetbalvelden. Het totale gebied is groter dan de provincie Brabant. In Aziatische landen speelt dezelfde problematiek.

Uitstoot van broeikasgassen

het omzetten van natuurlijke begroeiing in sojalandboud zorgt voor 10% van de wereldwijde co2 uitstoot

Het kappen van bomen en andere natuurlijke begroeiing zorgt voor een verdere onbalans in de wereldwijde CO2 huishouding. Bomen nemen namelijk veel meer CO2 op dan in dit geval sojaplanten. En bij het omwoelen van de grond komt het plantaardig materiaal in de bodem ook nog in aanraking met zuurstof, waardoor het gaat rotten. Hierdoor komt ook CO2 vrij. Een proces dat wereldwijd goed is voor de uitstoot van 10% van alle broeikasgassen.

Vervuiling van de bodem en het water

Om soja te telen, gebruiken bedrijven bestrijdingsmiddelen. Deze moeten de gewassen beschermen, maar veroorzaken grote problemen voor de bodem en het (drink)water, waardoor mensen worden blootgesteld aan gif.

Effect op kleine boeren en plaatselijke bevolking

Naast vervuiling kopen grote sojabedrijven in Zuid-Amerikaanse landen ook land op van kleine boeren, waardoor lokale voedselproductie, werkgelegenheid en hele gemeenschappen verdwijnen. De arbeidsomstandigheden bij deze bedrijven zijn ook vaak slecht.

Duurzame soja

In Nederland en ook internationaal is steeds meer aandacht voor duurzaam geteelde soja. Verschillende organisaties en coalities zetten zich in om natuurgebieden en mensenrechten te beschermen.

Ronde Tafel voor verantwoorde soja

Een aantal internationale telers, bedrijven en maatschappelijke organisaties bundelde de krachten in de ‘Roundtable on Responsible Soy’ (RTRS). Zij maakten afspraken over arbeidsomstandigheden, teeltmethoden en landgebruik dat niet ten koste mag gaan van natuurgebieden.

De Nederlandse sojacoalitie

Sinds 2004 werkt de Nederlandse Sojacoalitie, bestaande uit 7 maatschappelijke organisaties, samen met wetenschappers en bedrijven aan het verduurzamen van de sojateelt. Het beschermen van mensenrechten en het terugdringen van de milieu-impact staan in deze coalitie centraal.

De Soy Scorecard van het Wereld Natuur Fonds

Nederland is na China de grootste soja-importeur ter wereld en kan daardoor een belangrijke rol spelen bij de verduurzaming van de teelt. Uit de Soja Scorecard van het Wereld Natuur Fonds blijkt dat zuivelproducent FrieslandCampina, supermarktketens Albert Heijn, Jumbo en inkooporganisatie Superunie (onder meer Plus en Spar) tot de koplopers behoren.

keurmerken voor duurzame soja

Certificaten voor verantwoorde soja

Dat Nederlandse bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen, blijkt ook uit het feit dat de Nederlandse zuivelketen de eerste sector ter wereld is, die haar volledige sojagebruik afdekt met certificaten voor verantwoorde soja, die voldoen aan de criteria van de eerdergenoemde RTRS.

FEFAC-richtlijnen

De FEFAC is een Europese koepelorganisatie voor diervoederproducenten. Zij stelden richtlijnen op, waar duurzaam geproduceerde soja minimaal aan moet voldoen. In de praktijk betekent dit dat de soja niet afkomstig mag zijn van illegaal ontbost gebied en geteeld moet worden onder verantwoorde arbeids- en milieuomstandigheden.

Heldere keurmerken voor consumenten

  • Fair Trade IBD: Dit keurmerk kun je tegenkomen op sojadrank. Het is een internationaal keurmerk dat biologische landbouw en goede werkomstandigheden en eerlijke prijzen voor boeren garandeert. Het keurmerk vereist van producenten dat zij zichzelf constant verbeteren op milieu- en sociaal gebied.
  • Keurmerkenwijzer: Voor een betere keuze in de winkel kun je op de Keurmerkenwijzer letten. Sojaproducten met een goed keurmerk zijn duurzaam geteeld. Producten die aan deze eisen voldoen zijn bijvoorbeeld Alpro, Provamel, Vbites en Puur & Eerlijk van Albert Heijn.
  • Groene blaadje: Het groene blaadje is een logo voor biologische landbouw. Biologisch geteelde soja is niet genetisch gemodificeerd. Ook worden geen synthetische bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt, maar het stelt geen eisen aan ontbossing en arbeidsomstandigheden.

Waar staat ASN Bank in de ‘sojadiscussie’?

ASN Bank is een van de initiatiefnemers van de werkgroep van financiële instellingen voor het onderwerp biodiversiteit. De internationale afdeling binnen deze werkgroep - geleid door ASN Bank expert duurzaamheid Roel Nozeman - focust op ontbossing. Uit het CDP-rapport (Carbon Disclosure Project, 2017) blijkt dat de vooruitgang door grote bedrijven op het onderwerp ontbossing heel minimaal is. CDP vroeg 1100 van de grootste bedrijven hoe zij ontbossing proberen te stoppen. Van de bedrijven die reageerden (272) geeft 72% aan dat zij zich inzetten voor ontbossing. Maar slechts 13% van hen heeft hiervoor een langetermijn, tijdsgebonden nulontbossingscommitment.

ASN Bank en de ASN beleggingsfondsen beleggen niet direct in sojaproducenten, maar er is wel indirecte betrokkenheid - bijvoorbeeld via grote bedrijven als Unilever en Marks & Spencer. Het expertisecentrum duurzaamheid van ASN Bank gebruikt onder andere de Script-tool van Global Canopy om ontbossingsrisico’s in de beleggingsportefeuille te vinden, en zal wanneer nodig is het gesprek met het bedrijf aangaan’.

Delen op:

Dit vind je misschien ook interessant